ในบรรดาองค์ประกอบของงานสร้างภาพยนตร์ “ตากล้อง” หรือ “ผู้ถ่ายภาพยนตร์” นับเป็นงานเก่าแก่ที่สุด ที่ถือกำเนิดขึ้นพร้อมๆ กับการมีภาพยนตร์เมื่อร้อยกว่าปีก่อน ซึ่งอาศัยแต่ผู้ทำหน้าที่บันทึกภาพเพียงอย่างเดียว แม้ปัจจุบันภาพยนตร์จะมีความซับซ้อนมากขึ้นและมีตำแหน่งต่างๆ แบ่งออกเป็นหลายส่วน รวมถึงคนมักให้ความสำคัญกับผู้กำกับภาพยนตร์ ในฐานะศิลปินผู้สร้างงานมากกว่าตำแหน่งอื่นๆ แต่งานถ่ายภาพยนตร์ หรือเรียกอย่างเป็นทางการว่า “ผู้กำกับภาพ” ก็ยังคงเป็นหัวใจสำคัญของศิลปะแห่งภาพเคลื่อนไหวนี้ เพราะสายตาหลังกล้องของพวกเขานั้นคือสิ่งที่จะกำหนดภาพซึ่งจะปรากฏต่อสายตาผู้ชม

เพื่อเป็นการเฉลิมฉลองเนื่องในวาระครบรอบวันประสูติของ “พระบิดาแห่งภาพยนตร์สยาม” พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าทองแถมถวัลยวงศ์ กรมหลวงสรรพสาตรศุภกิจ (17 ตุลาคม) ผู้ทรงเป็น “ตากล้องถ่ายหนังคนแรกของไทย” หอภาพยนตร์จัดโปรแกรมภาพยนตร์ “ตา+กล้อง The Eyes Behind The Movie Camera” คัดสรรผลงานเด่นๆ ของตากล้องหนังไทยหลากหลายรุ่นมาจัดฉายให้ผู้ชมได้เรียนรู้ถึงงานกำกับภาพของไทยตั้งแต่อดีตถึงปัจจุบัน

ชู้

เนื่องด้วยภาพยนตร์ไทยในยุค 16 มม. ซึ่งกินเวลายาวนานนับจากหลังสงครามโลกครั้งที่ 2 ต่อเนื่องมากว่า 20 ปี ได้สูญหายหรือมีสภาพไม่สมบูรณ์เป็นส่วนใหญ่ โปรแกรมนี้จึงปักหมุดเริ่มต้นในยุคที่วงการหนังไทยเปลี่ยนผ่านกลับมาสู่ระบบ 35 มม. อย่างเต็มตัว เมื่อ พ.ศ. 2515 ด้วยเรื่อง ชู้ ผลงานการกำกับของ เปี๊ยก โปสเตอร์ ที่รวมช่างถ่ายหนังคนสำคัญในยุคก่อนหน้ามาถึง 3 คน คือ โสภณ เจนพานิช, โชน บุนนาค และ พูนสวัสดิ์ ธีมากร โดยตัวเขาเองรับตำแหน่งผู้กำกับภาพ นอกจากนี้ยังมีภาพยนตร์ 35 มม. ของตากล้องที่มีผลงานมายาวนานตั้งแต่ยุค 16 มม. อีก 2 คน คือ คนภูเขา (2522) ผลงานการกำกับภาพของ ปรีชา ทรัพพระวงศ์ ผู้ได้รับรางวัลถ่ายภาพยอดเยี่ยมในการประกวดตุ๊กตาทองครั้งแรกเมื่อ พ.ศ. 2500 และ พยัคฆ์ยี่เก (2526) ผลงานการถ่ายภาพของ พิพัฒน์ พยัคฆะ ตากล้องถ่ายหนังที่ผลงานยาวนานถึงยุคดิจิทัล โดยเรื่องนี้เขาถ่ายร่วมกับ มนู วรรณายก ลูกศิษย์คนสำคัญ

พยัคฆ์ยี่เก

กลุ่มถัดมา เป็นผลงานของผู้กำกับภาพที่เริ่มต้นทำงานตั้งแต่ยุคหนัง 35 มม. และโดดเด่นในช่วงทศวรรษ 2530 ทั้ง สุทัศน์ อินทรานุปกรณ์ ที่ฝากฝีมือไว้ในการถ่ายภาพแบบฟิล์มนัวร์ใน กะโหลกบางตายช้า กะโหลกหนาตายก่อน (2534), อานุภาพ บัวจันทร์ ผู้กำกับภาพที่คว้ารางวัลจำนวนมาก หนึ่งในนั้นคือ ปีหนึ่งเพื่อนกันและวันอัศจรรย์ของผม (2536) ซึ่งได้รางวัลกำกับภาพยอดเยี่ยมทั้งตุ๊กตาทองและชมรมวิจารณ์บันเทิง, ปัญญา นิ่มเจริญพงษ์ ตากล้องถ่ายหนังที่ร่วมงานกับผู้กำกับหลากหลาย โดยโปรแกรมนี้เลือกฉาย สติแตกสุดขั้วโลก (2538) ที่นอกจากถ่ายภาพ เขายังได้ทำบทให้ พจน์ อานนท์ ที่กำกับหนังเรื่องนี้เป็นเรื่องแรก นอกจากนี้ยังมี วันชัย เล่งอิ้ว ผู้ถ่ายภาพให้แก่หนังของค่ายใหญ่ๆ ทั้งไฟว์สตาร์และแกรมมี่ ผลงานเด่นที่นำมาฉายคือ รัก-ออกแบบไม่ได้ (2541)

สติแตกสุดขั้วโลก

จากนั้นเป็นผลงานของผู้กำกับภาพที่ก้าวขึ้นมามีบทบาทในช่วงทศวรรษ 2540 ต่อเนื่องมาจนถึงปัจจุบัน ได้แก่ 14 ตุลา สงครามประชาชน (2544) ของ ธีระวัฒน์ รุจินธรรม ตากล้องที่มีผลงานครอบคลุมวงการหนังไทยทั้งในและนอกกระแส, โหมโรง (2547) ของ ณัฐวุฒิ กิตติคุณ อีกหนึ่งมือรางวัลซึ่งโดดเด่นในงานพีเรียด, ไชยา (2550) ของ สยมภู มุกดีพร้อม ผู้กำกับภาพชาวไทยที่สร้างชื่อเสียงในต่างประเทศ และเป็นเจ้าของรางวัลศิลปาธรคนล่าสุด และ นางไม้ (2552) ของ ชาญกิจ ชำนิวิกัยพงศ์ ช่างถ่ายหนังคู่ใจของผู้กำกับ เป็นเอก รัตนเรือง

14 ตุลา สงครามประชาชน

กลุ่มสุดท้าย คือผู้กำกับภาพร่วมสมัยที่เริ่มมีชื่อเสียงในช่วงทศวรรษ 2550 ซึ่งเป็นยุคที่หนังอิสระมีพื้นที่ในวงการมากขึ้น รวมทั้งเทคโนโลยีได้เปลี่ยนผ่านจากฟิล์มไปสู่ดิจิทัล ในโปรแกรมนี้ได้นำเสนอผลงานของ ม.ร.ว. อัมพรพล ยุคล ตากล้องถ่ายหนังอิสระคนสำคัญ เรื่อง แต่เพียงผู้เดียว (2555), อุรุพงศ์ รักษาสัตย์ คนทำหนังสารคดีที่ใช้ภาพเล่าเรื่องสวยงามราวบทกวี เรื่อง เพลงของข้าว (2558) และสุดท้ายคือ นิรมล รอสส์ ผู้กำกับภาพหญิงหนึ่งเดียวของโปรแกรมนี้ ในผลงานเรื่อง Die Tomorrow (2560) ที่มีความโดดเด่นในเรื่องการใช้ภาพลองเทก

แต่เพียงผู้เดียว

นี่เป็นเพียงกลุ่มตัวอย่างหนึ่งของผู้กำกับภาพชาวไทยที่ยังมีอีกเป็นจำนวนมากบนเส้นทางอันยาวนานของประวัติศาสตร์หนังไทย ขอเชิญมาพิสูจน์ผลงานของพวกเขาเหล่านี้ได้ ณ โรงภาพยนตร์ศรีศาลายา หอภาพยนตร์ (องค์การมหาชน) ไม่เสียค่าใช้จ่ายในการเข้าชมแต่อย่างใด

โปรแกรม 14 ภาพยนตร์ ในโปรแกรม “ตา+กล้อง The Eyes Behind The Movie Camera” ณ โรงภาพยนตร์ศรีศาลายา มีดังต่อไปนี้

พุธที่ 25 กันยายน เวลา 17.30 น. เรื่อง คนภูเขา
ศุกร์ที่ 27 กันยายน เวลา 17.30 น. เรื่อง โหมโรง
อาทิตย์ที่ 29 กันยายน เวลา 13.00 น. เรื่อง ชู้
อาทิตย์ที่ 29 กันยายน เวลา 15.00 น. เรื่อง นางไม้
อังคารที่ 1 ตุลาคม เวลา 17.30 น. เรื่อง 14 ตุลา สงครามประชาชน
พุธที่ 2 ตุลาคม เวลา 17.30 น. เรื่อง รัก-ออกแบบไม่ได้
พุธที่ 9 ตุลาคม เวลา 17.30 น. เรื่อง ไชยา
พฤหัสบดีที่ 10 ตุลาคม เวลา 17.30 น. เรื่อง พยัคฆ์ยี่เก
อังคารที่ 15 ตุลาคม เวลา 17.30 น. เรื่อง สติแตกสุดขั้วโลก
พุธที่ 23 ตุลาคม เวลา 13.00 น. เรื่อง เพลงของข้าว The Songs of Rice
เสาร์ที่ 26 ตุลาคม เวลา 13.00 น. เรื่อง Die Tomorrow
เสาร์ที่ 26 ตุลาคม เวลา 15.00 น. เรื่อง ปีหนึ่งเพื่อนกันและวันอัศจรรย์ของผม
อังคารที่ 29 ตุลาคม เวลา 17.30 น. เรื่อง แต่เพียงผู้เดียว
พุธที่ 30 ตุลาคม เวลา 17.30 น. เรื่อง กะโหลกบางตายช้า กะโหลกหนาตายก่อน

หอภาพยนตร์ จัดโปรแกรม “ตา+กล้อง” เชิดชูพระบิดาแห่งภาพยนตร์สยาม

หอภาพยนตร์ จัดโปรแกรม “ตา+กล้อง” เชิดชูพระบิดาแห่งภาพยนตร์สยาม12 / 15

หอภาพยนตร์ จัดโปรแกรม “ตา+กล้อง” เชิดชูพระบิดาแห่งภาพยนตร์สยาม