ถ่ายไม่หยุดอาจเพราะสิ่งนี้! เช็ก 8 อาหาร ท้องเสียต้องเลี่ยง ยิ่งกินยิ่งปรู๊ดปร๊าด

ท้องเสียห้ามกินอะไร? เปิดลิสต์อาหารที่ยิ่งกินยิ่งถ่ายหนัก พร้อมวิธีกินอะไร ให้ลำไส้ฟื้นเร็ว

อาการท้องเสียไม่ได้สร้างความลำบากแค่ต้องเข้าห้องน้ำบ่อย แต่ยังทำให้ร่างกายสูญเสียน้ำและเกลือแร่ หากเลือกอาหารไม่เหมาะสม เช่น ของทอดจัด น้ำหวาน หรือกาแฟ อาการอาจรุนแรงขึ้นจนเสี่ยงขาดน้ำได้

อย่างไรก็ตาม คนท้องเสียไม่จำเป็นต้องอดอาหารจนกว่าจะหยุดถ่าย ผู้เชี่ยวชาญส่วนใหญ่แนะนำให้กลับมากินอาหารตามปกติเมื่อรู้สึกไหว โดยเลือกอาหารอ่อน ย่อยง่าย กินครั้งละน้อย และให้ความสำคัญกับการชดเชยน้ำและเกลือแร่เป็นอันดับแรก

มาดูกันว่า ท้องเสียห้ามกินอะไร อาหารชนิดใดทำให้อาการแย่ลง รวมถึงสิ่งที่ยังกินได้ วิธีดื่มเกลือแร่ให้ถูก และสัญญาณอันตรายแบบไหนที่ต้องไปพบแพทย์

ท้องเสียคืออะไร เกิดจากสาเหตุใดได้บ้าง?

โดยทั่วไป อาการท้องเสียหมายถึงการถ่ายอุจจาระเหลวหรือเป็นน้ำตั้งแต่ 3 ครั้งขึ้นไปภายในหนึ่งวัน หรือถ่ายบ่อยกว่าปกติของแต่ละคน อาจเกิดร่วมกับปวดบิดท้อง คลื่นไส้ อาเจียน มีไข้ หรือรู้สึกอ่อนเพลีย

สาเหตุที่พบบ่อย ได้แก่ การติดเชื้อไวรัส แบคทีเรียหรือปรสิต อาหารเป็นพิษ การแพ้อาหาร ภาวะย่อยน้ำตาลแลคโตสไม่ได้ ผลข้างเคียงจากยา โดยเฉพาะยาปฏิชีวนะ รวมถึงโรคลำไส้แปรปรวนและโรคลำไส้อักเสบ

อาการท้องเสียเฉียบพลันจากการติดเชื้อส่วนใหญ่มักดีขึ้นภายในไม่กี่วัน แต่การเลือกอาหารไม่เหมาะสมอาจกระตุ้นให้ลำไส้บีบตัวมากขึ้น ดึงน้ำเข้าสู่ลำไส้ หรือทำให้ย่อยอาหารได้ยากกว่าเดิม

1. ของทอดและอาหารไขมันสูง ย่อยยากและกระตุ้นลำไส้

อาหารที่ควรงดเป็นกลุ่มแรกคืออาหารทอดและอาหารไขมันสูง เช่น ไก่ทอด หมูกรอบ เฟรนช์ฟรายส์ พิซซ่า เบอร์เกอร์ แกงกะทิ หนังไก่ และอาหารที่มีครีมหรือเนยปริมาณมาก

ไขมันใช้เวลาย่อยนานและอาจกระตุ้นการบีบตัวของลำไส้ โดยเฉพาะในช่วงที่ระบบย่อยอาหารกำลังอักเสบหรือทำงานผิดปกติ อาหารเหล่านี้จึงอาจทำให้ปวดท้อง แน่นท้อง และถ่ายเหลวมากขึ้น

ช่วงที่ยังมีอาการควรเลือกวิธีต้ม นึ่ง อบ หรือตุ๋นแทนการทอด และตัดส่วนที่เป็นหนังหรือไขมันออกก่อนรับประทาน

2. อาหารรสเผ็ดจัด ระคายเคืองทางเดินอาหาร

พริกและเครื่องเทศรสจัดอาจกระตุ้นระบบทางเดินอาหาร ทำให้รู้สึกแสบร้อน ปวดบิด และถ่ายเร่งขึ้นในบางคน เมนูอย่างส้มตำเผ็ดจัด ยำรสแรง ต้มยำ พริกแกง และน้ำจิ้มรสจัดจึงควรพักไว้ก่อน

อาหารเผ็ดไม่ได้เป็นสาเหตุของท้องเสียทุกกรณี และบางคนอาจรับประทานได้โดยไม่เกิดปัญหา แต่หากลำไส้กำลังระคายเคือง การลดพริกและเครื่องเทศชั่วคราวมักช่วยให้อาการสบายขึ้น

3. กาแฟ ชาเข้ม และเครื่องดื่มคาเฟอีน

คาเฟอีนสามารถกระตุ้นการเคลื่อนไหวของลำไส้ ทำให้รู้สึกปวดถ่ายเร็วขึ้น เครื่องดื่มที่ควรลดหรืองดชั่วคราว ได้แก่ กาแฟ ชาเข้ม เครื่องดื่มชูกำลัง และน้ำอัดลมบางชนิด

กาแฟนมหวานอาจซ้ำเติมอาการหลายทาง เพราะมีทั้งคาเฟอีน น้ำตาล และนม หากร่างกายย่อยแลคโตสได้ลดลงหลังติดเชื้อ อาจทำให้ท้องอืด ปวดบิด และถ่ายมากกว่าเดิม

4. น้ำอัดลม น้ำหวาน และน้ำผลไม้

เครื่องดื่มที่มีน้ำตาลสูงอาจดึงน้ำเข้าสู่ลำไส้ผ่านกระบวนการออสโมซิส ส่งผลให้อุจจาระเหลวมากขึ้น โดยเฉพาะน้ำอัดลม ชานม น้ำผลไม้เข้มข้น น้ำเชื่อม และเครื่องดื่มปรุงรสหวาน

น้ำผลไม้บางชนิดมีฟรักโทสสูงและแทบไม่มีใยอาหารเหมือนการกินผลไม้ทั้งผล จึงอาจทำให้ถ่ายเหลว ท้องอืด หรือเกิดแก๊สได้ง่ายขึ้น ทาง NHS แนะนำให้หลีกเลี่ยงน้ำผลไม้และเครื่องดื่มอัดลมระหว่างมีอาการท้องเสีย

เครื่องดื่มเกลือแร่สำหรับนักกีฬาไม่ใช่สิ่งเดียวกับผงเกลือแร่สำหรับท้องเสีย เพราะอาจมีน้ำตาลสูงและมีสัดส่วนเกลือแร่ไม่เหมาะกับการรักษาภาวะขาดน้ำจากการถ่ายเหลว โดยเฉพาะในเด็กควรใช้สารละลายเกลือแร่สำหรับท้องเสีย หรือ ORS ตามคำแนะนำของแพทย์หรือเภสัชกร

 

5. นมและผลิตภัณฑ์นม อาจย่อยยากชั่วคราว

หลังการติดเชื้อทางเดินอาหาร เยื่อบุลำไส้อาจผลิตเอนไซม์แลคเตสได้น้อยลงชั่วคราว ทำให้ร่างกายย่อยน้ำตาลแลคโตสในนมได้ไม่ดี แม้ก่อนหน้านี้จะเคยดื่มนมได้ตามปกติก็ตาม

เมื่อแลคโตสถูกย่อยไม่หมด อาจทำให้ท้องอืด มีแก๊ส ปวดบิด และถ่ายเหลว อาหารที่ควรสังเกต ได้แก่ นมสด ไอศกรีม ครีม และผลิตภัณฑ์นมรสหวาน

ไม่จำเป็นต้องงดผลิตภัณฑ์นมทุกคน หากกินแล้วอาการไม่เพิ่มก็อาจรับประทานได้ตามปริมาณที่ร่างกายรับไหว แต่หากพบว่าดื่มนมแล้วถ่ายมากขึ้น ควรพักชั่วคราวหรือเลือกผลิตภัณฑ์ปราศจากแลคโตส หลังอาการดีขึ้นจึงค่อยทดลองกลับมากินทีละน้อย

6. แอลกอฮอล์ ทำให้ขาดน้ำและระคายเคืองลำไส้

เบียร์ ไวน์ และสุราสามารถระคายเคืองระบบทางเดินอาหาร กระตุ้นการเคลื่อนไหวของลำไส้ และทำให้ร่างกายควบคุมสมดุลน้ำได้ยากขึ้น จึงไม่ควรดื่มในช่วงที่มีอาการท้องเสีย

การดื่มแอลกอฮอล์ร่วมกับอาเจียนหรือถ่ายเหลวหลายครั้งยิ่งเพิ่มความเสี่ยงขาดน้ำ เวียนศีรษะ และอ่อนเพลีย ควรงดจนกว่าอาการจะหายและร่างกายกลับมารับประทานอาหารได้ตามปกติ

7. อาหารใยอาหารสูงมาก อาจต้องลดชั่วคราวในบางคน

โดยปกติใยอาหารมีประโยชน์ต่อระบบขับถ่าย แต่ระหว่างท้องเสียรุนแรง อาหารที่มีกากหยาบมากอาจเพิ่มปริมาณอุจจาระและกระตุ้นการเคลื่อนไหวของลำไส้ ทำให้บางคนถ่ายบ่อยขึ้น

อาหารที่อาจต้องลดชั่วคราว ได้แก่ ข้าวกล้อง ธัญพืชเต็มเมล็ด ถั่ว เมล็ดพืช ผักสด ผลไม้พร้อมเปลือก ผลไม้แห้ง กะหล่ำปลี และอาหารที่มีกากมาก โดยเฉพาะหากกินแล้วท้องอืดหรือปวดบิด

อย่างไรก็ตาม ไม่ควรงดใยอาหารนานเกินความจำเป็น เมื่ออาการดีขึ้นควรค่อยๆ กลับมากินผัก ผลไม้ และธัญพืชตามปกติ เพราะการจำกัดอาหารมากเกินไปอาจทำให้ได้รับสารอาหารไม่ครบและเกิดท้องผูกตามมา

8. อาหารดิบ กึ่งสุกกึ่งดิบ และอาหารไม่สะอาด

ช่วงที่ระบบทางเดินอาหารยังอ่อนแอ ควรหลีกเลี่ยงอาหารที่อาจมีเชื้อปนเปื้อน เช่น เนื้อดิบ ไข่ดิบ ปลาดิบ หอยดิบ นมไม่ผ่านการพาสเจอไรซ์ ผักที่ล้างไม่สะอาด และอาหารที่วางทิ้งไว้ในอุณหภูมิห้องนาน

หากท้องเสียเกิดจากอาหารเป็นพิษ การรับประทานอาหารเสี่ยงซ้ำอาจทำให้ได้รับเชื้อเพิ่ม ควรเลือกอาหารที่ปรุงสุกใหม่ ใช้น้ำสะอาด และแยกอาหารดิบออกจากอาหารพร้อมรับประทาน

ท้องเสียควรกินอะไร?

เมื่อรู้สึกหิวและไม่มีอาการอาเจียนรุนแรง สามารถเริ่มด้วยอาหารอ่อน ย่อยง่าย และไขมันต่ำ เช่น ข้าวต้ม โจ๊กไม่มัน ข้าวสวย เส้นพาสตา มันฝรั่งต้มไม่ติดเปลือก ขนมปังขาว แครกเกอร์ และกล้วยสุก

อาหารประเภทโปรตีนสามารถกินได้ เช่น ไข่ต้ม ไข่คนที่ใช้น้ำมันน้อย ไก่ไม่ติดหนัง ปลา หรือเนื้อไม่ติดมันที่ปรุงสุก ควรกินครั้งละน้อยแต่บ่อยขึ้น แทนการกินมื้อใหญ่จนแน่นท้อง

ซุปใสหรือน้ำแกงที่ไม่มันและไม่เผ็ดช่วยเพิ่มทั้งน้ำและโซเดียมได้ แต่ไม่ควรปรุงเค็มจัด ผู้ที่มีโรคไต โรคหัวใจ หรือได้รับคำสั่งให้จำกัดน้ำและโซเดียม ควรปรึกษาแพทย์ก่อนเพิ่มเครื่องดื่มเกลือแร่หรืออาหารเค็ม

ต้องกินแต่กล้วย ข้าว ขนมปัง และแอปเปิลหรือไม่?

สูตรอาหารที่เรียกว่า BRAT ซึ่งประกอบด้วยกล้วย ข้าว แอปเปิลบด และขนมปังปิ้ง เคยได้รับความนิยมสำหรับผู้มีอาการท้องเสีย แต่ผู้เชี่ยวชาญปัจจุบันไม่แนะนำให้กินเพียงอาหารไม่กี่ชนิดเป็นเวลานาน เพราะให้โปรตีน พลังงาน และสารอาหารไม่เพียงพอ

อาหารเหล่านี้ยังนำมาใช้เป็นส่วนหนึ่งของมื้ออาหารได้ แต่เมื่ออาการเริ่มดีขึ้นควรเพิ่มโปรตีน ผักสุก และอาหารชนิดอื่นกลับเข้ามาตามที่ร่างกายรับไหว ไม่จำเป็นต้องรอให้อุจจาระกลับมาเป็นปกติทั้งหมดก่อนจึงเริ่มกิน

ท้องเสียควรอดอาหารหรือไม่?

สถาบันโรคเบาหวาน ระบบย่อยอาหาร และโรคไตแห่งชาติสหรัฐฯ ระบุว่า หลักฐานไม่สนับสนุนการอดอาหารหรือจำกัดอาหารอย่างเข้มงวดเพื่อรักษาท้องเสียเฉียบพลัน หากกินไหวควรรับประทานอาหารเพื่อให้ร่างกายมีพลังงานและสารอาหารสำหรับการฟื้นตัว

หากคลื่นไส้หรืออาเจียน ให้เริ่มจากจิบน้ำหรือสารละลายเกลือแร่ทีละน้อยแต่บ่อยครั้ง เมื่อรับน้ำได้จึงค่อยเริ่มอาหารอ่อน ไม่ควรฝืนกินมื้อใหญ่ในคราวเดียว

เกลือแร่สำหรับท้องเสีย ดื่มอย่างไรให้ถูก?

สิ่งสำคัญที่สุดของการดูแลอาการท้องเสียคือการทดแทนน้ำและเกลือแร่ องค์การอนามัยโลกแนะนำสารละลายเกลือแร่ ORS ซึ่งมีสัดส่วนของน้ำตาลและเกลือที่ช่วยให้ลำไส้ดูดซึมน้ำกลับเข้าสู่ร่างกายได้อย่างมีประสิทธิภาพ

ควรผสมผง ORS กับน้ำสะอาดตามปริมาณที่ระบุบนซองอย่างเคร่งครัด ไม่ผสมให้เข้มข้นหรือเจือจางเอง และไม่เติมน้ำตาล น้ำหวาน หรือน้ำผลไม้เพิ่ม หากมีอาเจียนให้จิบทีละน้อยและถี่ขึ้นแทนการดื่มรวดเดียว

ORS มีหน้าที่ป้องกันหรือแก้ภาวะขาดน้ำ ไม่ได้ทำให้หยุดถ่ายทันที หากยังสูญเสียน้ำต่อเนื่อง ควรจิบเพิ่มตามคำแนะนำของบุคลากรทางการแพทย์

เด็กท้องเสีย ต้องงดนมหรือหยุดให้อาหารหรือไม่?

เด็กทารกที่กินนมแม่ควรได้รับนมแม่ต่อเนื่องและบ่อยขึ้น ไม่ควรหยุดให้นมเพราะท้องเสีย ส่วนเด็กที่กินนมผงไม่ควรผสมนมให้เจือจางกว่าคำแนะนำ เว้นแต่แพทย์จะสั่งเป็นกรณีเฉพาะ

เด็กเล็กสูญเสียน้ำได้เร็วกว่าผู้ใหญ่ จึงควรให้ ORS สำหรับเด็กตามคำแนะนำของแพทย์หรือเภสัชกร ไม่ควรใช้น้ำอัดลม น้ำผลไม้ หรือเครื่องดื่มเกลือแร่สำหรับนักกีฬาแทน

ไม่ควรซื้อยาหยุดถ่ายให้เด็กกินเอง โดยเฉพาะเด็กเล็ก หากเด็กซึม ไม่ยอมดื่ม ไม่มีน้ำตา ปากแห้ง หรือปัสสาวะและผ้าอ้อมเปียกลดลง ควรพาไปพบแพทย์ทันที

กินโปรไบโอติกหรือโยเกิร์ตช่วยหยุดท้องเสียได้หรือไม่?

โปรไบโอติกบางสายพันธุ์อาจมีประโยชน์ในอาการท้องเสียบางสาเหตุ แต่ผลิตภัณฑ์แต่ละชนิดมีสายพันธุ์และปริมาณจุลินทรีย์ต่างกัน จึงไม่สามารถสรุปว่าโยเกิร์ตหรือโปรไบโอติกทุกยี่ห้อจะช่วยให้หายเร็วขึ้น

โยเกิร์ตรสธรรมชาติอาจกินได้หากไม่ทำให้อาการแย่ลง แต่โยเกิร์ตรสหวานอาจมีน้ำตาลสูง ส่วนผู้ที่ย่อยแลคโตสได้ไม่ดีระหว่างป่วยอาจท้องอืดหรือถ่ายเพิ่ม ควรสังเกตอาการของตัวเองและไม่ใช้แทน ORS

ยาหยุดถ่ายกินเองได้หรือไม่?

ผู้ใหญ่บางรายที่ท้องเสียเฉียบพลันเล็กน้อยและไม่มีไข้หรือถ่ายเป็นเลือด อาจใช้ยาหยุดถ่ายระยะสั้นตามฉลากหรือคำแนะนำของเภสัชกรได้ แต่ยาเหล่านี้ลดการเคลื่อนไหวของลำไส้และไม่ได้รักษาสาเหตุของการติดเชื้อ

ไม่ควรใช้ยาหยุดถ่ายหากมีไข้สูง อุจจาระมีเลือดหรือหนอง ปวดท้องรุนแรง หรือสงสัยการติดเชื้อแบคทีเรียบางชนิด เพราะอาจทำให้อาการรุนแรงขึ้น เด็ก หญิงตั้งครรภ์ ผู้สูงอายุ และผู้มีโรคประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนใช้ยา

ไม่ควรซื้อยาปฏิชีวนะกินเอง เพราะท้องเสียจำนวนมากเกิดจากไวรัสและไม่ดีขึ้นด้วยยาปฏิชีวนะ การใช้ยาไม่เหมาะสมยังเพิ่มความเสี่ยงเชื้อดื้อยาและอาจทำให้ท้องเสียจากความผิดปกติของจุลินทรีย์ในลำไส้ได้

สัญญาณอันตราย ท้องเสียแบบไหนต้องรีบพบแพทย์?

ควรไปพบแพทย์หากอุจจาระมีเลือด เป็นสีดำคล้ายยางมะตอย หรือมีหนอง มีไข้สูง ปวดท้องหรือปวดทวารหนักรุนแรง อาเจียนบ่อย ดื่มน้ำไม่ได้ หรือถ่ายเหลวจำนวนมากผิดปกติ

อาการขาดน้ำที่ต้องระวัง ได้แก่ กระหายน้ำมาก ปากแห้ง ปัสสาวะน้อยหรือสีเข้ม เวียนศีรษะ หน้ามืด อ่อนเพลียมาก ตาลึก และซึมลง ผู้ที่มีอาการเหล่านี้อาจต้องได้รับสารน้ำที่โรงพยาบาล

ผู้ใหญ่ที่ท้องเสียนานเกิน 2 วันโดยไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์ โดยเฉพาะผู้สูงอายุ หญิงตั้งครรภ์ ผู้มีภูมิคุ้มกันต่ำ โรคไต โรคหัวใจ หรือโรคประจำตัวอื่น ส่วนทารกและเด็กเล็กควรติดต่อแพทย์เร็วกว่านั้น เพราะภาวะขาดน้ำอาจเกิดขึ้นภายในเวลาไม่นาน

ป้องกันไม่ให้แพร่เชื้อไปสู่คนในบ้าน

หากสงสัยว่าท้องเสียเกิดจากการติดเชื้อ ควรล้างมือด้วยสบู่และน้ำหลังเข้าห้องน้ำและก่อนสัมผัสอาหาร ไม่ใช้ผ้าเช็ดตัวหรือภาชนะร่วมกับผู้อื่น และทำความสะอาดพื้นผิวที่สัมผัสบ่อย

ควรงดเตรียมอาหารให้ผู้อื่นระหว่างมีอาการ และหลีกเลี่ยงการกลับไปทำงานหรือโรงเรียนจนพ้นอย่างน้อย 48 ชั่วโมงหลังหยุดอาเจียนและท้องเสีย เพื่อลดโอกาสแพร่เชื้อ

สรุป ท้องเสียไม่ต้องอด แต่ต้องเลือกกินและป้องกันขาดน้ำ

อาหารที่ไม่ควรกินตอนท้องเสีย ได้แก่ ของทอดและอาหารไขมันสูง อาหารเผ็ด กาแฟ เครื่องดื่มคาเฟอีน แอลกอฮอล์ น้ำอัดลม น้ำผลไม้ ของหวานจัด และผลิตภัณฑ์ที่มีน้ำตาลแอลกอฮอล์ ส่วนนมและอาหารใยสูงอาจต้องลดชั่วคราวหากกินแล้วอาการเพิ่มขึ้น

ไม่จำเป็นต้องอดอาหารหรือกินเพียงข้าวกับกล้วยหลายวัน เมื่อกินไหวให้เริ่มจากอาหารอ่อน ไขมันต่ำ ครั้งละน้อย พร้อมจิบ ORS ที่ผสมตามฉลากเพื่อชดเชยน้ำและเกลือแร่

หากมีเลือดปนในอุจจาระ ไข้สูง ปวดท้องรุนแรง อาเจียนจนดื่มไม่ได้ หรือมีอาการขาดน้ำ ไม่ควรรักษาเองด้วยอาหารหรือยาหยุดถ่าย แต่ควรรีบพบแพทย์เพื่อหาสาเหตุและรับการรักษาที่เหมาะสม