เพราะเปิดแอร์นอน? หมอเฉลยเคส หญิงไข้สูงไม่ลด พบปอดอักเสบจากเชื้อ Legionella

แอร์สกปรกทำป่วยหนักจริงหรือ? เปิดเคสหญิงวัย 78 ปอดอักเสบจากเชื้อ Legionella

ช่วงอากาศร้อน เครื่องปรับอากาศแทบกลายเป็นสิ่งจำเป็นของหลายครอบครัว แต่มีกรณีหนึ่งจากเมืองหางโจว ประเทศจีน ที่กลายเป็นกระแสเตือนภัย หลังหญิงวัย 78 ปีมีไข้สูง ไออย่างหนัก และตรวจพบปอดอักเสบรุนแรง หลังจากเปิดเครื่องปรับอากาศที่ไม่ได้ทำความสะอาดมาหลายเดือน

อย่างไรก็ตาม เมื่อตรวจสอบข้อมูลทางการแพทย์เพิ่มเติม พบว่าควรแยกให้ชัดระหว่าง “ผู้ป่วยติดเชื้อ Legionella จริง” กับข้อสรุปว่า “เชื้อมาจากเครื่องปรับอากาศภายในบ้าน” เพราะแม้สื่อจีนจะเชื่อมโยงเหตุการณ์กับแอร์ที่ไม่ได้ทำความสะอาด แต่ข้อมูลจากศูนย์ควบคุมและป้องกันโรคสหรัฐฯ (CDC) ระบุว่า เครื่องปรับอากาศภายในบ้านและรถยนต์ทั่วไปไม่ได้ใช้ระบบน้ำในการทำความเย็น จึงไม่ถือเป็นแหล่งเสี่ยงหลักของการแพร่เชื้อ Legionella แบบเดียวกับหอหล่อเย็นหรือระบบน้ำขนาดใหญ่

หญิงวัย 78 ปี ไข้สูงต่อเนื่อง หลังเปิดแอร์ที่ไม่ได้ใช้มาหลายเดือน

ตามรายงานของสื่อจีน หญิงวัย 78 ปี นามสมมติว่า “คุณป้าเหอ” จากเมืองหางโจว เริ่มมีอาการหนาวสั่นสลับร้อนหลังเปิดเครื่องปรับอากาศที่บ้าน ซึ่งไม่ได้รับการทำความสะอาดมาตั้งแต่ช่วงฤดูหนาวก่อนหน้านั้น

ช่วงแรกเธอไปตรวจที่คลินิกใกล้บ้าน ผลเลือดพบค่าการอักเสบเพิ่มขึ้นเล็กน้อย และได้รับยาปฏิชีวนะกลุ่มเซฟาโลสปอรินประมาณ 3 วัน แต่ไข้ไม่ลดลง กลับมีอาการไอหนักจนแทบนอนไม่ได้และอ่อนเพลียมากขึ้น ครอบครัวจึงนำตัวส่งโรงพยาบาล

CT พบปอดขวาอักเสบเป็นบริเวณกว้าง

ผลเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ หรือ CT พบพื้นที่ปอดขวามีลักษณะ consolidation เป็นบริเวณกว้าง ซึ่งบ่งชี้ว่ามีปอดอักเสบค่อนข้างรุนแรง จึงต้องส่งตัวไปรักษาต่อในโรงพยาบาลที่มีศักยภาพสูงกว่า 

ตรงนี้ควรระวังการใช้คำว่า “ปอดเสียหายมากกว่าครึ่ง” หรือ “ปอดขาวกว่าครึ่ง” เพราะรายงานต้นทางระบุถึงภาพปอดขวามีรอยโรคหรือเงาทึบเป็นบริเวณกว้าง ไม่ได้หมายความว่าเนื้อปอดมากกว่าครึ่งหนึ่งถูกทำลายอย่างถาวร

ตรวจน้ำล้างถุงลม พบเชื้อ Legionella pneumophila

แพทย์ทำการส่องกล้องหลอดลมและเก็บน้ำล้างถุงลมไปตรวจ ก่อนพบเชื้อ Legionella pneumophila ซึ่งเป็นเชื้อแบคทีเรียที่ทำให้เกิดโรคลีเจียนแนร์ หรือ Legionnaires’ disease ซึ่งเป็นปอดอักเสบชนิดหนึ่งที่อาจมีอาการรุนแรงได้ 

หลังแพทย์ปรับยาปฏิชีวนะให้เหมาะกับเชื้อ อาการไข้ของผู้ป่วยลดลงและสุขภาพค่อย ๆ ดีขึ้น โดยแนวทางการรักษาโรคลีเจียนแนร์ต้องใช้ยาที่มีประสิทธิภาพต่อเชื้อ เช่น กลุ่ม macrolide หรือ fluoroquinolone ในผู้ป่วยที่เหมาะสม และต้องอยู่ภายใต้การพิจารณาของแพทย์ 

Legionella คืออะไร และมักพบที่ไหน?

Legionella เป็นแบคทีเรียที่อาศัยอยู่ในน้ำ โดยเฉพาะระบบน้ำที่มีสภาวะเอื้อต่อการเพิ่มจำนวน เชื้อสามารถแพร่เข้าสู่ร่างกายเมื่อคนสูดละอองน้ำขนาดเล็กที่ปนเปื้อนเชื้อเข้าไปในปอด ไม่ได้ติดต่อจากการสูด “ลมเย็น” โดยตรง

แหล่งที่เคยเชื่อมโยงกับการแพร่เชื้อ ได้แก่ หอหล่อเย็นของระบบปรับอากาศขนาดใหญ่ ระบบน้ำร้อนและน้ำเย็นในอาคาร ฝักบัว อ่างน้ำร้อน น้ำพุ และอุปกรณ์ที่สร้างละอองน้ำ ส่วนเครื่องปรับอากาศบ้านทั่วไปแตกต่างจากระบบหอหล่อเย็น เพราะไม่ได้ใช้น้ำหมุนเวียนเพื่อทำความเย็นอากาศ

แล้วกรณีหญิงจีน ติดจากแอร์บ้านจริงหรือไม่?

สื่อจีนรายงานว่าแพทย์เชื่อมโยงอาการป่วยกับการเปิดแอร์ที่ไม่ได้ทำความสะอาดมานาน และระบุว่าบริเวณถาดน้ำทิ้ง ตัวกรอง หรือระบบภายในที่มีความชื้นอาจสะสมเชื้อได้ 

แต่ข้อมูลของ CDC ระบุชัดว่า เครื่องปรับอากาศภายในบ้านทั่วไปไม่ถือเป็นแหล่งเสี่ยงต่อการเติบโตและแพร่กระจาย Legionella เนื่องจากไม่ได้ใช้ระบบน้ำในการทำความเย็นและสร้างละอองน้ำแบบหอหล่อเย็น ดังนั้น จากข้อมูลข่าวเพียงอย่างเดียว ยังไม่สามารถยืนยันได้ว่าเครื่องปรับอากาศบ้านหลังดังกล่าวคือแหล่งเชื้อจริง เว้นแต่จะมีการเก็บตัวอย่างจากเครื่องและตรวจพบเชื้อที่เชื่อมโยงกับผู้ป่วย 

แอร์สกปรกยังควรทำความสะอาด แม้ไม่ใช่เพราะ Legionella

แม้จะไม่ควรสรุปว่าแอร์บ้านทั่วไปเป็นแหล่งเชื้อ Legionella แต่การปล่อยเครื่องปรับอากาศสกปรกเป็นเวลานานก็ไม่ใช่เรื่องที่ควรมองข้าม เพราะฝุ่น สิ่งสกปรก และความชื้นสะสมอาจเกี่ยวข้องกับคุณภาพอากาศภายในบ้าน รวมถึงเชื้อราและสารก่อภูมิแพ้บางชนิด

การทำความสะอาดแผ่นกรองตามคำแนะนำของผู้ผลิต ตรวจระบบระบายน้ำ และดูแลไม่ให้เกิดความชื้นหรือเชื้อราสะสม จึงยังเป็นสิ่งที่ควรทำ โดยเฉพาะเครื่องที่หยุดใช้งานเป็นเวลานานก่อนนำกลับมาเปิดอีกครั้ง

โรคลีเจียนแนร์มีอาการอย่างไร?

อาการของโรคลีเจียนแนร์อาจคล้ายปอดอักเสบจากสาเหตุอื่น เช่น ไข้สูง ไอ ปวดเมื่อย อ่อนเพลีย และหายใจลำบาก จึงไม่สามารถวินิจฉัยจากอาการเพียงอย่างเดียวได้ ผู้ป่วยบางรายจำเป็นต้องตรวจทางห้องปฏิบัติการเพื่อค้นหาเชื้อ

ผู้ที่มีความเสี่ยงเกิดโรครุนแรงมากขึ้น ได้แก่ ผู้มีอายุ 50 ปีขึ้นไป ผู้ที่สูบบุหรี่หรือเคยสูบบุหรี่ ผู้มีโรคปอดเรื้อรัง เบาหวาน โรคไต โรคตับ หรือระบบภูมิคุ้มกันอ่อนแอ 

อย่าซื้อยาปฏิชีวนะกินเองเมื่อมีไข้และไอ

โรคปอดอักเสบเกิดได้จากเชื้อหลายชนิด และยาปฏิชีวนะแต่ละกลุ่มไม่ได้ออกฤทธิ์กับเชื้อเหมือนกัน การกินยาปฏิชีวนะเองจึงอาจทำให้การวินิจฉัยล่าช้าและเพิ่มปัญหาเชื้อดื้อยา

หากมีไข้สูงต่อเนื่อง ไอมาก หายใจลำบาก เจ็บหน้าอก อ่อนเพลียผิดปกติ หรืออาการไม่ดีขึ้น โดยเฉพาะในผู้สูงอายุและผู้มีโรคประจำตัว ควรเข้ารับการตรวจจากแพทย์โดยเร็ว

• "ตดบ่อย" เสี่ยงมะเร็งลำไส้? หมอตอบให้ ผายลมกี่ครั้งต่อวันถือว่าปกติ
• "ปวดท้องข้างขวา" สัญญาณโรคอะไร? เช็กจุดบน-ล่าง จุดไหนต้องผ่าตัด จุดไหนแค่ท้องอืด

กรณีหญิงวัย 78 ปีในหางโจวมีรายงานว่าตรวจพบ Legionella pneumophila และเป็นโรคลีเจียนแนร์จริง หลังมีอาการไข้สูงและปอดอักเสบรุนแรง อย่างไรก็ตาม การระบุว่า “แอร์บ้านสกปรกเป็นต้นเหตุ” ยังไม่สามารถยืนยันได้จากข้อมูลที่เผยแพร่ เพราะไม่ได้มีรายงานผลตรวจเชื้อจากเครื่องปรับอากาศที่ใช้พิสูจน์การเชื่อมโยงโดยตรง

สิ่งที่ยืนยันได้คือ Legionella แพร่จากละอองน้ำปนเปื้อน และพบความเสี่ยงเด่นในระบบน้ำหรือระบบทำความเย็นที่ใช้น้ำ เช่น หอหล่อเย็น ระบบประปา ฝักบัว และอ่างน้ำร้อน ส่วนเครื่องปรับอากาศบ้านทั่วไปไม่ใช่แหล่งเสี่ยงหลักตามข้อมูลของ CDC ขณะที่การดูแลและทำความสะอาดเครื่องปรับอากาศอย่างสม่ำเสมอยังคงมีประโยชน์ต่อคุณภาพอากาศภายในบ้านโดยรวม 

แหล่งข้อมูลอ้างอิง

1. Guangming – รายงานกรณีหญิงวัย 78 ปีในหางโจว
2. CDC – How Legionella Spreads
3. CDC – About Legionnaires' Disease
4. World Health Organization – Legionellosis