รู้หรือไม่ "ข้าวต้ม" แยกประเภทกันอย่างไร? แบบไหนเรียกเครื่อง แบบไหนเรียกกุ๊ย
"ข้าวต้ม" เป็นอาหารที่มีต้นกำเนิดมาจากประเทศจีน ในยุคราชวงศ์โจว (1,000 ปี ก่อนคริสตกาล) มีบันทึกว่าการต้มข้าวกับน้ำเพื่อใช้เป็นอาหาร โดยในยุคแรกเริ่มมักทำเพื่อถนอมอาหารหรือยืดปริมาณข้าวให้กินได้หลายคนในยามข้าวยากหมากแพง ประกอบกับความเชื่อของคนจีนโบราณถือว่าข้าวต้มเป็นอาหารที่บำรุงกำลัง ย่อยง่าย เหมาะสำหรับผู้สูงอายุ และผู้ป่วย
กระทั่ง "ข้าวต้ม" ได้เดินทางเข้ามาในไทย พร้อมกับชาวจีนที่อพยพเข้ามาค้าขายและตั้งถิ่นฐานในสมัยกรุงศรีอยุธยา และถูกยกระดับมาเป็นข้าวต้มทรงเครื่องในสมัย พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 5) จนกลายมาเป็น "ข้าวต้มสามกษัตริย์" ที่รวมวัตถุดิบทะเล อย่าง ปลาทู, กุ้ และปลาหมึก ไว้ด้วยกัน จนกลายเป็นข้าวต้มเครื่อง มาจนถึงปัจจุบัน และรู้หรือไม่ว่า ข้าวต้ม ในหมวดอาหารคาวที่เราเห็นกันทุกวันนี้ มีกี่ประเภท แล้วแต่ละประเภทแตกต่างกันอย่างไร?
นี่คือข้าวต้มสไตล์ "One Dish Meal" หรืออาหารจานเดียวที่ปรุงจบในชาม
ลักษณะเด่น: เป็นการนำข้าวสวยหรือข้าวสารมาต้มกับ "น้ำซุป" จนข้าวเริ่มบานแต่นุ่ม (ยังเห็นเป็นเม็ดสวย ไม่เละ) จากนั้นใส่เนื้อสัตว์และเครื่องปรุงลงไปพร้อมเสิร์ฟ
รสชาติ: มีรสชาติในตัวจากน้ำซุปที่เคี่ยวมาอย่างดี (เช่น ซุปกระดูกหมู, ซุปปลา) มักโรยหน้าด้วยขึ้นฉ่าย กระเทียมเจียว และพริกไทย
วิธีกิน: ตักทานได้เลย ปรุงเพิ่มแค่พริกน้ำส้มหรือพริกป่นตามชอบ
เมนูยอดฮิต: ข้าวต้มหมูสับ, ข้าวต้มปลากะพง, ข้าวต้มกุ้ง, ข้าวต้มรวมมิตรทะเล
จุดสังเกต: ถ้าเห็นในชามมีน้ำซุปใสๆ มีเนื้อสัตว์ลอยอยู่ และกินเดี่ยวๆ ได้เลย นั่นคือ "ข้าวต้มเครื่อง"
นี่คือข้าวต้มสไตล์ "กับข้าว" ที่ต้องล้อมวงกินกันหลายคน หรือกินคู่กับกับข้าวหลากหลายอย่าง
ลักษณะเด่น: เป็นการต้มข้าวเจ้าเปล่าๆ กับน้ำเปล่าจนเม็ดข้าวบานมาก และน้ำต้มข้าวมีความข้นเหนียวเป็น "ยางข้าว"
บางร้านอาจใส่ ใบเตย ให้หอม หรือใส่ เผือก/มันเทศ เพื่อเพิ่มรสสัมผัส
รสชาติ: ตัวข้าวต้มจะ "จืดสนิท" (อาจมีความหอมของข้าวใหม่) หน้าที่ของมันคือเอาไว้ทานตัดรสเค็ม เผ็ด หรือมัน ของกับข้าว
วิธีกิน: ต้องสั่ง "กับข้าว" มาทานคู่กัน ใช้ตะเกียบคีบกับข้าวแล้วซดข้าวต้มตาม (คำว่า "กุ๊ย" มาจากกิริยาการพุ้ยข้าวเข้าปากด้วยตะเกียบ)
เมนูยอดฮิต (กับข้าว): ผัดผักบุ้งไฟแดง, ยำไข่เค็ม, ยำกุนเชียง, หมูสับผัดหนำเลี้ยบ, ไชโป๊ผัดไข่, ยำเกี่ยมฉ่าย
จุดสังเกต: ถ้าข้าวมาในถ้วยเล็กๆ สีขาวขุ่นๆ ไม่มีเนื้อสัตว์ และต้องสั่งกับข้าวมาวางเต็มโต๊ะ นั่นคือ "ข้าวต้มกุ๊ย"
| หัวข้อเปรียบเทียบ | ข้าวต้มเครื่อง (ทรงเครื่อง) | ข้าวต้มกุ๊ย (ข้าวต้มพุ้ย) |
| ตัวข้าว | เม็ดข้าวนุ่ม น้ำซุปใส | เม็ดข้าวบาน มียางข้นหนืด |
| รสชาติหลัก | กลมกล่อม ปรุงมาแล้ว | จืด (ต้องกินกับกับข้าว) |
| สไตล์การกิน | อาหารจานเดียว (Single Dish) | กับข้าว (Side Dishes) |
| เวลาที่นิยม | มื้อเช้า / อาหารคนป่วย / แฮงค์ | มื้อค่ำ / มื้อดึก (โต้รุ่ง) |
ข้าวต้มแห้ง คือลูกพี่ลูกน้องของข้าวต้มเครื่อง วิธีทำคือเอาเครื่องแน่นๆ ของข้าวต้ม (หมูบะเต็ง, เครื่องใน, กระดูกหมู) มาโปะบนข้าวสวยที่ลวกน้ำซุปพอขลุกขลิก ปรุงรสจัดจ้าน แล้วแยกน้ำซุปใส่ถ้วยมาให้ซดต่างหาก