พดด้วง

พดด้วง เป็นเงินตราที่ใช้ในสมัยสุโขทัย อยุธยา และรัตนโกสินทร์ตอนต้น สารานุกรมไทย ฉบับราชบัณฑิตยสถาน เล่ม ๒๐ ได้ให้รายละเอียดของ พดด้วง พอสรุปความสำคัญได้ดังนี้

เงินพดด้วงนั้นยังไม่มีหลักฐานยืนยันว่า มีใช้กันครั้งแรกในรัชกาลใด แต่สันนิษฐานว่า เกิดขึ้นในสมัยพ่อขุนรามคำแหงมหาราชแห่งกรุงสุโขทัย เงินพดด้วงส่วนใหญ่ทำด้วยเงินบริสุทธิ์ ส่วนพดด้วงที่ทำด้วยทองคำนั้นพบในสมัยรัตนโกสินทร์เท่านั้น พดด้วงมีรูปร่างลักษณะสัณฐานกลม ปลายทั้ง ๒ ข้างงอเข้าหากันเหมือนตัวด้วงขด มีด้านต่าง ๆ คือ ด้านบนประทับตราประจำแผ่นดิน ด้านหน้าประทับตราประจำรัชกาล ด้านหลังปล่อยว่าง ด้านล่างประทับรอยเมล็ดข้าวสาร ด้าค้อน พดด้วงในสมัยสุโขทัยนั้น นอกจากทางราชการจะออกพดด้วงใช้แล้ว ยังเปิดโอกาสให้พ่อค้า ประชาชน และเจ้าเมืองขึ้นมีสิทธิผลิตใช้ เองด้วย ดังนั้นเงินพดด้วงในยุคนี้จึงมีขนาด น้ำหนัก และเนื้อโลหะแตกต่างกันบ้าง พดด้วงในสมัยอยุธยา ทางราชการจะผูกขาดการผลิตเงินตราแต่ผู้เดียว ห้ามผู้ใดผลิตเด็ดขาด หากใครฝ่าฝืนจะถูกลงโทษ พดด้วงสมัยธนบุรียังเป็นที่ถกเถียงกันว่า ในสมัยธนบุรีผลิตเงินตราออกใช้เองหรือว่าใช้เงินตราของอยุธยา เนื่อง จากสมัยธนบุรีมีช่วงระยะเวลาเพียง ๑๕ ปี แต่สันนิษฐานว่าคงมีการผลิตพดด้วงออกใช้ โดยประทับตราจักรเป็นตราประจำแผ่นดิน ส่วนพดด้วงสมัยกรุงรัตนโกสินทร์ยังคงผลิตพดด้วงออกใช้้งแต่สมัยรัชกาลที่ ๑

ต่อมาไทยมีการเจริญสัมพันธไมตรีกับต่างประเทศทำให้การค้าเฟื่องฟูมาก การผลิตพดด้วงทำได้ช้าไม่ทันต่อความต้องการ ใน พ.ศ. ๒๔๐๓ พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวจึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ผลิตเหรียญกระษาปณ์จากเครื่องจักรแทนการผลิตพดด้วง จนกระทั่งใน พ.ศ. ๒๔๔๗ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ออกประกาศยกเลิกการใช้พดด้วงเป็นเงินตราตั้งแต่วันที่ ๒๘ ตุลาคม พ.ศ. ๒๔๔๗ เป็นต้นมา.

อิสริยา เลาหตีรานนท์