ทิศปาลก

ทิศปาลก (อ่านว่า ทิด-สะ-ปา-ละ-กะ) เป็นเทพผู้รักษาทิศตามจักรวาลวิทยาในศาสนาพราหมณ์ จำแนกตามภูมิศาสตร์ได้ ๔ ทิศใหญ่ ซึ่งเทพผู้รักษาทิศใหญ่หรือทิศหลักทั้ง ๔ ทิศนี้มีชื่อเรียกว่า จตุโลก บาล ได้แก่

ทิศอุดร หรือ ทิศเหนือ มี ท้าวกุเวร จอมยักษ์เป็นเทพประจำทิศ แต่มีบางตำรากล่าวว่า ท้าวเวส สุวัณ หรือ ท้าวไพศรพณ์ เป็นเทพประจำทิศ เทพองค์นี้ทรงภูษาแดง ถือกระบองเป็นอาวุธ ในทางพระพุทธศาสนาว่าทิศนี้มี พระโมคคัลลานะ เป็นผู้ดูแลรักษา

ทิศบูรพา หรือ ทิศตะวันออก มี ท้าวธตรฐจอมภูตหรือจอมคนธรรพ์เป็นเทพประจำทิศ ถือจักร เป็นอาวุธ ในทางพระพุทธศาสนาว่าทิศนี้มี พระโกป็นผู้ดูแลรักษา

ทิศทักษิณ หรือ ทิศใต้ มี ท้าววิรุฬหก จอมเทวดาหรือจอมกุมภัณฑ์เป็นเทพประจำทิศ เทพองค์นี้มีกายสีดำคล้ำหรือม่วงแก่ ทรงภูษาแดง มีเชือกบาศและพระขรรค์เป็นอาวุธ มีม้าเป็นพาหนะ บางตำราว่า เทวดาประจำทิศได้แก่ พระยม ซึ่งมีกายสีดำคล้ำ ถือเชือกบาศและพระขรรค์เป็นอาวุธเช่นกัน แต่มีกระบือเป็นพาหนะ ในทางพระพุทธศาสนาว่าทิศนี้มี พระสารีบุตร เป็นผู้ดูแลรักษา

ทิศประจิม หรือ ทิศตะวันตก มี ท้าววิรูปักษ์ จอมนาคเป็นเทวดาประจำทิศ เทพองค์นี้มีพระพักตร์สีแดง บางตำราว่า เทพประจำทิศนี้คือ ท้าววรุณ ในทางพระพุทธศาสนาว่าทิศนี้มี พระอานนท์ เปูแลรักษา

นอกจากนี้ทิศใหญ่หรือทิศหลักทั้ง ๔ ทิศดังกล่าวแล้ว ยังมีทิศเฉียงซึ่งเป็นทิศย่อยอีก ๔ ทิศ คือ ทิศอีสานหรือทิศตะวันออกเฉียงเหนือ ทิศอาคเนย์หรือ ทิศตะวันออกเฉียงใต้ ทิศหรดีหรือทิศตะวันตกเฉียงใต้ และทิศพายัพหรือทิศตะวันตกเฉียงเหนือ รวมทิศหลัก และทิศย่อยทั้งหมดเป็น ๘ ทิศด้วยกัน ซึ่งเทพผู้รักษา ทิศทั้ง ๘ ทิศนี้เรียกว่า อัฐโลกบาล.

พัชนะ บุญประดิษฐ์