เปิดเงินเดือนพระยานาหมื่น ระบบศักดินาไทย ใช้อะไรเป็นตัววัด

เปิดเงินเดือนพระยานาหมื่น ระบบศักดินาไทย ใช้เกณฑ์อะไรเป็นตัววัด

ใครที่เคยดูละครย้อนยุคสมัยอยุธยา มักจะคุ้นเคยกับคำว่า "กูก็ลูกพระยานาหมื่น" จนกลายเป็นประโยคติดปากที่เอามาใช้ในปัจจุบัน แต่ทราบหรือไม่ว่า พระยานาหมื่น ที่ว่านี้แท้จริงแล้วไม่ใช่ชื่อคน แต่เป็นตำแหน่งที่มีศักดินา 10,000 ในระบบการปกครองไทยโบราณ

ศักดินา 10,000 หมายความว่า ขุนนางท่านนั้นเป็นเจ้าของที่ดินถึง 10,000 ไร่จริงไหม? เรามีข้อมูลที่น่าสนใจจาก เพจ PRT : คลังสารสนเทศรัฐสภา มาฝากกัน

ศักดินา 10,000 = มีที่ดินหมื่นไร่จริงไหม?

คำตอบคือ... ไม่ใช่! ตัวเลข 10,000 ไม่ได้หมายถึงจำนวนไร่นาที่ครอบครองจริงในทางปฏิบัติ แต่เป็น "ตัวเลขอุปมาเชิงกฎหมาย" ที่ใช้กำหนดลำดับชั้น ยศ ถา บรรดาศักดิ์ สิทธิ สวัสดิการ รวมถึงความรับผิดชอบและอัตราค่าปรับทางกฎหมายต่างหาก

กระจายอำนาจผ่าน 4 ผู้มีอิทธิพลแห่งยุค

ในระบบการปกครองสมัยอยุธยาและรัตนโกสินทร์ตอนต้น การบริหารราชการแผ่นดินไม่ได้รวมศูนย์ไว้ที่เดียว แต่มีการแบ่งพื้นที่หัวเมืองรับผิดชอบอย่างเป็นระบบผ่าน 4 เสาหลัก ได้แก่:

• หัวเมืองฝ่ายเหนือ: อยู่ในอำนาจหน้าที่ของ "สมุหนายก" (อัครมหาเสนาบดีฝ่ายพลเรือน)
• หัวเมืองฝ่ายใต้: อยู่ในอำนาจหน้าที่ของ "สมุหพระกลาโหม" (อัครมหาเสนาบดีฝ่ายทหาร)
• หัวเมืองชายทะเลตะวันออก: อยู่ในอำนาจหน้าที่ของ "กรมพระคลัง" (เสนาบดีจตุสถัมภ์กรมท่า/การค้าและต่างประเทศ)
• ส่วนกลาง (ราชธานี): มี พระมหากษัตริย์ ทรงเป็นผู้ปกครองสูงสุด

เงินเดือนพระยานาหมื่น

มีรายได้จากเบี้ยหวัดประจำปี (หลักหลายร้อยบาทถึงหลายพันบาทในมูลค่าสมัยนั้น) รวมกับผลประโยชน์จากการควบคุมไพร่ และค่าธรรมเนียมราชการ ซึ่งทำให้มีฐานะมั่งคั่งและมีอำนาจทางเศรษฐกิจสูงมากในสังคมโบราณ

สรุป : ระบบราชการและการปกครองของไทยในอดีตมีการจัดสรรอำนาจหน้าที่และวางลำดับชั้นบริหารอย่างมีแบบแผนและเป็นรูปธรรมมานานหลายร้อยปี ไม่ได้มีเพียงแค่ยศตำแหน่ง แต่ซ่อนโครงสร้างการบริหารบ้านเมืองที่น่าสนใจ